خانه / مشاوره کودک / تربیت کودک و نقش الگو سازی رفتاری والدین
تربیت کودک

تربیت کودک و نقش الگو سازی رفتاری والدین

 این چشم‌ها و گوش‌های کوچک کودک شما همه‌چیز را متوجه می‌شوند. آیا از تربیت کودک خود رضایت دارید؟ من و شوهرم تقریباً هر شب باهم شام درست می‌کنیم. من هیچ‌وقت زیاد به این موضوع فکر نکرده بودم (به‌جز همکاری و همراهی که در این کار جریان داشت و من واقعاً بابت آن خوشحال بودم) تا اینکه روزی دختران ۴ و ۶ ساله ما با دوستانشان خانه بازی می‌کردند, تصادفاً چیزهایی شنیدم.

دخترهای من در نقش پدر و مادر و دو دوستشان در نقش کودک ، بازی می‌کردند. همه‌چیز به‌خوبی پیش می‌رفت تا اینکه نوبت به آماده کردن غذا در بازی رسید. یکی از دوستانشان درحالی‌که به دختر بزرگ‌تر من اشاره می‌کرد و یک ماهی‌تابه پلاستیکی را به‌سرعت درون فر می‌گذاشت گفت: ” پدر که آشپزی نمی کنه!” دوست دیگرشان گفت: ” آره, تو درست میگی”.

 دختران من درحالی‌که به‌سوی من می‌دویدند و از من می‌خواستند که به آن‌ها بگویم اصلاً هم این‌طور نیست, در پاسخ به او هم‌زمان فریاد زدند: ” بله, پدر هم می تونه آشپزی کنه!”

من و شوهرم به دخترانمان کمک می‌کنیم تا مفاهیمی چون “انتخاب‌ها” و “پیامدها” را درک کنند و از این طریق رفتارهای مثبت را در آن‌ها تقویت می‌کنیم. اما در آن لحظه, من متوجه شدم که رابطه زن و شوهری ما عیناً نشان‌دهنده مجموعه‌ای از ارزش‌ها و عقایدی است که فرزندان ما به “درست بودن” آن‌ها باور پیدا می‌کنند, حال چه این رفتارها خوب باشد (مثل این مورد) و چه بد.

برای تربیت کودک  الگوسازی سازی کنید

ظاهراً مقالات متعددی در حوزه روانشناسی کودک وجود دارد که به شما می‌گوید الگوسازی یک جزء اصلی اما فراموش‌شده در مراحل رشد و تربیت کودک است. خانم الیزابث لومباردو , دکتر روانشناس در وکس فورد, پنسیلوانیا و نویسنده کتاب تو خوشحال هستی معتقد است که الگوسازی رفتاری حتی پیش از اینکه کودک ارتباط کلامی را درک کند رخ می‌دهد”. ما به‌عنوان پدر و مادر اغلب سعی می‌کنیم بر آموزش کلامی کودک متمرکز شویم, درحالی‌که از اهمیت رفتار خود در تربیت کودک غافل هستیم”.

برای کودک هیچ تعاملی آشکارتر ازآنچه میان پدر و مادر روی می‌دهد نیست. تنها آموزش تقسیم وظایف یا مسائل مرتبط با نقش جنسیتی نیست که باید در تربیت کودک و فرزندان موردتوجه قرار گیرد؛ یک مطالعه روانشناسی که توسط وزارت بهداشت و خدمات انسانی ایالات‌متحده آمریکا در سال ۲۰۰۹ انجام شد نشان می‌دهد که میزان رضایت والدین کودک از ازدواج و روابط زناشویی به همان اندازه کیفیت رابطه کودک با هر یک از والدین, بر تندرستی و سلامت روانی و جسمی آینده کودک تأثیرگذار است.

دنیل بوسینو, دکتر روانشناس بالینی و یکی از مؤسسین مرکز روان درمانی بالتیمور می‌گوید: “مهم‌ترین رابطه در هر خانواده ای رابطه زن و شوهری است, و بزرگ‌ترین کاری که والدین می‌توانند برای تربیت کودک خود انجام دهند این است که زن و شوهر یکدیگر را دوست بدارند”. ” والدین , با تلاش در جهت قدردانی و تشکر از زحمات یکدیگر, می‌توانند درس‌های مهمی درباره روابط عاطفی ,  شیوه حل اختلاف با همسر و ایجاد تعادل میان محیط کار و منزل به کودک آموزش دهند”.

او در ادامه می‌گوید, والدین مجرد ( در شرایطی که پدر یا مادر به‌تنهایی مسئول نگهداری و تربیت فرزندان است ) می‌توانند برخی از مهارت های لازم درزمینهٔ برقراری ارتباط موثر را توسط دوستان و اعضای خانواده به کودک خود نشان دهند.

والدین  با الگوی رفتار خود به کودک می آموزند چگونه عادلانه رفتار کند

حقیقت این است کودکان آن‌قدر به فکر بازی گوشی هستند که به‌ندرت به کلمات ما گوش فرا می‌دهند. آن‌ها مشغول تماشای آخرین فیلم‌هایی هستند که ما در آن ایفای نقش کرده‌ایم- فیلم‌هایی با موضوعاتی چون روش حل‌ اختلافات یا اوقات مشترکی که ما به عنوان والدین و الگوی کودک به آنها اختصاص می‌دهیم. به‌این‌ترتیب می‌توانیم از رابطه زن و شوهری خود تنها به عنوان یک الگوی رفتار سالم در تربیت کودک خود استفاده کنیم.

اهمیت ابراز علاقه و صمیمیت زن و شوهر در تربیت کودک

درحالی‌که اکثریت والدین به‌صورت غریزی از اهمیت مهر و محبت در تربیت کودک و فرزند خود آگاه هستند, برخی این واقعیت را نادیده می‌گیرند که برای کودکان بسیار مهم است ابراز عشق و محبت پدر به مادر  و مادر به پدر خود را مشاهده کنند.

ملودی بروک, زوج درمانگر و مشاوره خانواده در مشکلات زناشویی در ریچاردسون, تگزاس, می‌گوید” برقراری رابطه زناشویی همراه با عشق و محبت والدین یک الگوسازی رفتاری مناسب در تربیت کودک با عاطفه و محبت محسوب می‌شود. او در ادامه می‌گوید کودکانی که در خانواده هایی پرورش می‌یابند که والدین شان در مقابل آن‌ها نسبت به یکدیگر ابراز عشق و علاقه نمی‌کنند, کودک در برقراری ارتباط صمیمانه با دوستان و نزدیکان خود دچار مشکل می‌شود.

همان‌طور کودکانی که همواره شاهد پرخاش و خشونت خانوادگی والدین هستند مستعد ادامه چرخه خشونت هستند, کودکانی که شاهد ارتباط عاشقانه باشند نیز آنچه را آموخته‌اند به خانواده آینده خود منتقل خواهند کرد. کارول لیبرمن دکتر روانشناس و درمانگر می‌گوید: “با نشان دادن شیوه‌های مناسب ابراز علاقه و محبت والدین می‌توانیم در سنین پائین به فرزندان خود بیاموزیم چه چیزی خوب و چه چیزی بد است—موضوعی که مخصوصاً هنگامی‌که ما دیگر در کنار فرزندان خود نیستیم اهمیت دارد”.

نکته حائز اهمیت این است که محبت کردن به همسر نباید تنها محدود به زمانی باشد که همسرتان با انجام کاری سعی در خوشحال کردن شما دارد. در عوض, ممکن است بخواهید کاری کنید که کودکان شما را درحالی‌که در راهرو از کنار همسرتان رد می‌شوید و او را در آغوش می‌گیرید ببینند؛ یا از او بخواهید هنگام تماشای فیلم خانوادگی کنار شما روی مبل بنشیند.

دکتر بارلو ویرجینیا, مشاور خانواده در پست دام, نیویورک می‌گوید ” کودکان باید این پیام را دریافت کنند که برای دوست داشته شدن الزاماً نباید افرادی کامل و بی‌عیب و نقص باشند”. به‌عبارت‌دیگر, اگرچه پدر برای تعمیر مشکل نشتی ظرف‌شویی آشپزخانه مستحق یک تشویق صمیمانه است, اما این در آغوش گرفتن‌های بی‌دلیل است که بیشترین ارزش را دارد (البته, این مورد درباره مهر و محبتی که شما به فرزندان خود نشان می‌دهید نیز صدق می‌کند).

نقش رابطه نزدیک زن و شوهر در تربیت کودک

بدون شک زمانی که همسر تان اولویت اصلی زندگی شما بود را به خاطر می‌آورید. آن زمان برای باهم بودن برنامه‌های خود را تغییر می‌دادید, خوابتان را فدای یک ساعت روابط جنسی بیشتر می‌کردید و تمام تلاش خود را به کار می‌گرفتید تا به خاطر او کارهای معقولی انجام دهید.

سپس بچه دار شدید. ازآنجاکه فرزندان بسیار دوست‌داشتنی و جادوئی هستند, خواسته‌های بی‌پایان کودکان موجب می‌شود توجه به همسر تان را از یاد برده باشید. شریل کاین, برگزارکننده کارگاه های آموزش مهارت های تربیت کودک در وست پورت می‌گوید: “این حقیقت در مورد بسیاری از والدین ، به‌ویژه مادران ،وجود دارد که مراقبت از فرزندان هیچ انرژی, زمان و حتی تمایلی برایشان باقی نمی‌گذارد تا وقتی را صرف رابطه زناشویی و توجه به همسر خود کنند”.

باوجود اشتغال به کار هم‌زمان پدر و مادر, فهرست بی‌پایان فعالیت‌های فوق‌برنامه, و تعداد بی‌شماری عوامل حواس پرتی (شبکه های اجتماعی مانند اینستاگرام , برنامه تلویزیونی), زمان کنار همسر بودن اغلب به‌روزهای بعد موکول می‌شود.

همه‌چیز تکراری است؟ یاد قرارهای شبانه قدیم به خیر. این مشاور خانواده که معتقد است ترتیب دادن چنین برنامه‌ای قرار و گفتگو با همسر یک‌بار در هفته ضروری است بر این نکته تأکید می‌کند که “باید تلاش بسیاری کنیم تا بتوانیم دوست, عاشق و یک شریک زندگی وابسته باقی بمانیم” (اگر هزینه‌ برنامه قرار شبانه یا مراقبت از کودک برایتان مشکل است, قرار شبانه را به این سبک انجام دهید: یک شام سبک و زیبا در منزل میل کنید و پس از به خواب رفتن فرزندان بنا به درخواست هر دو طرف به تماشای فیلم بنشینید).

رابطه ای که شما با شریک زندگی تان می‌سازید اساس و بنیان خانواده را شکل می دهد, پس طبیعی است بخواهید بنیان قوی‌تری داشته باشید. ممکن است فکر کنید کودکان از اینکه دور از آن‌ها با همسر خود وقت بگذرانید رنجیده‌خاطر می‌شوند, اما بزرگ شدن کودکان با آگاهی از اینکه والدین آن‌ها یکدیگر را دوست دارند و برای هم وقت می‌گذارند, یک حس امنیت در کودک ایجاد می‌کند که هیچ‌چیز دیگری قادر به ایجاد آن نیست”.

واضح است که وجود برنامه‌ها و مشغله های زندگی, هماهنگ کردن زمانی برای باهم بودن زن و شوهر را غیرممکن می‌سازد, اما اینکه به کودکان نشان دهید می‌خواهید با همسر خود وقت بگذرانید- حتی برای پنج دقیقه لابه‌لای کارهای روزمره – رفتاری مفید و مؤثری در تربیت فرزندان تلقی می شود.

نقش تقسیم وظایف در خانواده در تربیت کودک

همه می‌دانیم مدیریت و تقسیم وظایف خانواده در کارهای خانه مانند مدیریت یک کسب‌وکار است. همیشه فهرست بی‌پایانی از مسئولیت‌ها وجود دارد که فعالیت همیشگی شما را می‌طلبد؛ از آشپزی و نظافت تا تن دادن به تمرین فوتبال،کلاس نقاشی، آموزش زبان و غیره.

دکتر اسکات کلترین, جامعه شناس دانشگاه اوریگون و نویسنده کتاب مرد خانواده می‌گوید: حتی هنگامی‌که پدر تنها نان‌آور خانواده است, والدین هر دو باید برای انجام مسئولیت‌ها و کارهای خانه تلاش کنند. “بررسی‌ها نشان می‌دهد نسل به نسل انتظارات زن و شوهر در تقسیم وظایف خانه و مسایل مالی بیشتر می‌شود.

برای اینکه همسرتان را درباره مزیت‌های تقسیم وظایف منزل مانند شست و شوی لباس‌ها متقاعد کنید به چیزی دیگری نیاز دارید؟ دکتر کلترین که نتایج یک نظرسنجی را موردمطالعه قرار داده متوجه شد کودکان مدرسه‌ای که کارهای خانه را با پدر خود انجام می‌دهند بیشتر احتمال دارد با هم سن و سالان خود هماهنگ شوند.

علاوه بر این، احتمال سرپیچی از آموزگار و ابتلا به افسردگی یا انزوا در میان این کودکان کمتر است. دکتر کالترین می‌گوید: “مشاهده پدر درحالی‌که مشغول انجام کارهای منزل است به فرزندان ارزش‌هایی مانند اهمیت همکاری و مزیت یک خانواده آزاد را  می‌آموزد”.

در منزل ما, من و شوهرم با آشپزی در کنار یکدیگر- تقریباً به‌صورت غیرمستقیم- به دختران مان یاد داده‌ایم که مردان و زنان می‌توانند با کمال میل و خوشحالی کارهای خانه را تقسیم کنند. هرچند که من هرگز چنین تصور جسورانه‌ای درباره پدرم نداشته‌ام (شاید به این دلیل که هیچ‌وقت ندیدم او حتی برای جوشاندن آب تلاش کند), اما دختران ما با این انتظار  تربیت و وارد دنیای پیرامون و ارتباطات خود خواهند شد.

نقش شیوه حل اختلافات با همسر در تربیت کودک

جالب است بدانید بر اساس تحقیقات روانشناسی ، حتی هنگامی‌که زن و شوهر در حل مشکلات زناشویی با هم تفاهم ندارند, هنوز فرصت مهم دیگری برای بهبود زندگی و تربیت فرزندان  وجود دارد. یک مطالعه جدید که در مجله روانشناسی کودک به چاپ رسیده نشان می‌دهد مادامی‌که دعوا با همسر عادلانه باشد, لازم نیست آن را پشت درهای بسته ( دور از دیدگان فرزندان ) انجام دهید.

دکتر پاتریک دیویس, همکار پژوهشی و دکتر روانشناس در دانشگاه روچستر می‌گوید: ” فرزندان , تحت شرایطی خاص , از مشاهده جر و بحث و دعوای والدین  خود سود می‌برند”. “اگر والدین در حل‌ مشکلات و اختلافات خانوادگی عادلانه و اصولی عمل کنند، به کودکان خود می‌آموزند چگونه می‌توانند از طریق توافق و سازش به راه حل صحیحی در برخورد با اختلافات دست پیدا کنند”.

دکتر لیبرمن این مسئله را بسط داده و تأکید می‌کند: “اینکه به کودکانمان نشان دهیم چگونه می‌توانند اختلافات خانوادگی و مشکلات زناشویی را به روشی مؤثر حل‌وفصل کنند، این در واقع یکی از بزرگ‌ترین هدایایی است که برای تربیت فرزندان خود بخشیده ایم”.

من در مرکز مشاوره روانشناسی خود با افراد متعددی سروکار داشته‌ام که در خانواده هایی بزرگ‌شده‌اند که والدین آن‌ها در مواجه با اختلافات زناشویی خود هیچ‌گاه ارتباط مؤثری برقرار نکرده‌اند.   این کودکان به‌اشتباه از رفتار والدین الگوسازی کرده که همواره باید باکسانی که دوستشان دارید موافق باشید. این کودکان هنگامی‌که بعدها در زندگی خود دچار اختلاف می‌شوند, تصور می‌کنند که رابطه شان ویران‌شده و یا اینکه مشکل از آن‌هاست”.

هنگامی‌که قوانین بازی عادلانه در زمین را مقرر می‌کنید (فریاد زدن بر سر همسر ممنوع, فرار کردن از کارهای منزل ممنوع, فحاشی به همسر ممنوع), پایبندی پدر و مادر به این قوانین ضروری است. 

تسلط به مهارت گوش دادن همدلانه به‌ همسر کمک می‌کند تا بتوانیم به همسر خود آرامش داده و از او به خاطر زحماتش تشکر و قدردانی کنیم. هنگامی‌که شما این کار را به‌درستی انجام می‌دهید, مفهوم عشق بی قید و شرط را با نشان دادن اینکه می‌توانید در حین گفتگو آرام باشید به فرزندان خود آموزش داده اید.

من به‌تازگی دریافتم که وجود یک تماشاگر بی‌اطلاع در یک بحث داغ نیز می‌تواند مزیت نهفته‌ای داشته باشد. یک روز من مشغول دعوا با همسر خود در موردحق با من است! خیر, حق با من است!  بودیم که ظاهراً هیچ پایانی نداشت. ناگهان دختر بزرگ‌تر ما بحث را با این نصیحت کوچک قطع کرد: ” پدر, اگر عاشق مادر هستی, چرا اجازه نمی‌دهی این بار او برنده شود؟ او هم دفعه بعد اجازه می‌دهد که تو برنده شوی”. ایده فوق‌العاده‌ای بود و ما این را به او گفتیم. خوشبختانه در مورد ما, الگوسازی رفتاری فرزند از سوی من و همسرم انجام می‌شود.

برای راهنمایی و دریافت وقت مشاوره تلفنی یا مراجعه حضوری هم اکنون تماس بگیرید:

02144804164
مشاهده مراکز مشاوره تهران و شهرستان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *